Krzczonów

Obszar dzisiejszej wsi Krzczonów nie był zasiedlony w okresie prehistorycznym. Tereny położone na południe od Myślenic pokrywała wtedy pierwotna puszcza karpacka. Początki trwałego osadnictwa wiązać tu można dopiero z okresem średniowiecza. Jan z Tenczyna przez 32 lata/1438 – 1470/ dzierżył kolejno dwa najwyższe świeckie urzędy w państwie – województwo i kasztelanię krakowską., w skład jego majątków należały dobra ziemskie stanowiące uposażenie powyższych urzędów.

Źródła historyczne mówią, że wieś rozwinęła się w pobliżu góry Cyrli . Założona została ona najprawdopodobniej na prawie niemieckim, tak jak sąsiednie Pcim i Lubień lokowane, w połowie XIV w. Pochodzenie nazwy wsi nie jest jasne. Najprawdopodobniej pochodzi od pierwszego właściciela tych terenów Kszysztofa – Kszysztofowa – Ksztofa – Krzczonowa  lub Krzczona – od „krzcie” = chrzcić. Bliski przebieg szlaku podhalańskiego (dolina Raby) uczyniło z Krzczonowa wieś kolonizacyjną. Brak jest źródeł dotyczących daty lokacji wsi, natomiast o jej powstaniu świadczy pierwotny podział na „role” (gospodarstwa łanowe) i typ osadnictwa. Istniejące współcześnie nazwy 24 ról pochodzą prawdopodobnie od pierwszych ich właścicieli.

Od początku swego istnienia Krzczonów wchodził w skład dóbr kasztelanii krakowskiej, będącej własnością królewską. Od 1529 roku mieszkańcy Krzczonowa należeli do parafii rzymskokatolickiej św. Mikołaja w Pcimiu. Od 1633 roku Krzczonów podlegał parafii rzymskokatolickiej w Lubniu. Pod koniec XVI i XVII wieku panowała tu gospodarka folwarczno-pańszczyźniana, która doprowadziła do zubożenia chłopów. Około 1660 roku wielkość przeciętnego gospodarstwa w Krzczonowie wynosiła 1,7 pręta, czyli była najmniejsza spośród reszty górnych wsi kasztelanii krakowskiej. Niektórzy kmiecie handlowali wytworami rzemiosła wiejskiego, docierając do Krakowa i mniejszych miast. Na skutek ucisku feudalnego chłopi wzniecali bunty, z których największym było powstanie chłopskie Kostki Napierskiego w 1651 roku. Cztery lata później ziemie Rzeczpospolitej najechały wojska szwedzkie. Umęczona wojnami, zubożona ludność ziemi myślenickiej była dziesiątkowana przez liczne epidemie, pojawiające się tutaj często do początku XVIII wieku .

Tereny dzisiejszej miejscowości Krzczonów do końca XIII wieku zalegała rozległa puszcza, która dopiero w następnym wieku – za czasów Kazimierza Wielkiego – została poddana systematycznej akcji kolonizacyjnej. W XIV w. Na terenie powiatu myślenickiego zaczyna się ożywiona akcja osadnicza, prowadzona w dobrach królewskich, szlacheckich i duchownych. Miała ona na celu ożywienie gospodarcze terenów niezaludnionych. Obszar pod przyszłą wieś był mierzony i dzielony pomiędzy osadników na zasadzie układów łanów leśnych. W obszarach górskich odstępowano od regulowania w podziale ziemi, a domy budowano w kotlinach i wpadających do nich potoków. Osadnicy otrzymywali jednakowy pas lasów, który następnie – od partii najniższych – karczowali i zamieniali na pola. Domy usytuowane były zazwyczaj w połowie szerokości przydzielonych ról. Do tej pory na terenie miejscowości utrzymuje się zwyczaj nazywania osiedli „rolami”, które wywodzą swoje nazwy od nazw pierwszych właścicieli: Korzenie, Rusnaki…, bądź ich przezwisk np. Proszkowce. W  1883r Krzczonów, wieś w powiecie myślenickim  liczy 1153 mieszkańców.  Ta długa wieś leży w wąskiej dolinie potoku Lutówki, uchodzącego z lewego brzegu do Raby. Części wsi w górach, leżące na południe od wsi, nazywają się Leśniawa i Cyrhla.

Zawadka

Malowniczo rozłożona wieś na południowych stokach Kotonia. Nazwa miejscowości oznacza miejsce trudno dostępne lub przeszkodę. Pierwsza wzmianka o Zawadce pochodzi z 1675 r. Wieś należała wówczas do starostwa lanckorońskiego, a mieszkańcy jej trudnili się hodowlą bydła i wypalaniem węgla drzewnego. Po rozbiorach Austriacy połączyli ją z sąsiednią Więciórką, wraz z którą należała do parafii rzymskokatolickiej w Trzebuni do 1849 r. Od końca XVIII w. wraz z sąsiednimi miejscowościami przechodziła kolejno w ręce rodu Montleart, a następnie Lubomirskich. W końcu lat 20 XX w. badania prowadził tu Stanisław Leszczycki, później słynny polski geograf, który napisał pracę Demografię Krzczonowa i Zawadki. W czasie okupacji niemieckiej w wiosce prężnie działała komórka ZWZ-AK, a w zacisznych przysiółkach znalazło schronienie wiele osób poszukiwanych przez Niemców. Pojawiały się tu liczne oddziały partyzanckie AK, OW PPS, AL i radzieckie. O świcie 29 XI 1944 r. kwaterujące tu oddziały AK „Żelbet”, „Odwet”, „Wicher”, „Dąb” i OW PPS Zamka zostały zaskoczone przez obławę niemiecką. W bitwie zginęło 8 partyzantów i 7 osób cywilnych, 6 partyzantów i kilkunastu cywili odniosło rany. Grobowiec partyzantów i mieszkańców znajduje się na tutejszym cmentarzu parafialnym. W czasie tych walk spłonęło wiele gospodarstw. Mszcząc się hitlerowcy dokonali 4 XII 1944 r. pacyfikacji wsi paląc resztę domów (ogółem 60). W roku 1946 Zawadka została odznaczona Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy, a w 1964 r. odsłonięto obelisk upamiętniający wydarzenia sprzed 20 lat. Każdego roku we wrześniu lub na początku października odbywa się tu uroczysta Msza św. z udziałem weteranów.

Parafia św. Stanisława BM

Parafia świętego Stanisława Biskupa i Męczennika powstała w 1936 roku decyzją arcybiskupa Stefana Sapiehy, za sprawą starania mieszkańców Krzczonowa pod przewodnictwem rektora Wyższego Seminarium Duchownego w Krakowie ks. prałata Szymona Hanuszka.

Grób tego zasłużonego dla tutejszej Parafii kapłana, zmarłego w 1940 roku, znajduje się na cmentarzu parafialnym. Został ufundowany przez księży wychowanków ks. Rektora, w początku lat pięćdziesiątych XX w. odremontowany w 2017 r. przez rodzinę ks. Szymona Hanuszka  i parafię.

Parafia obejmuje swoimi granicami wsie Krzczonów i Zawadkę. W skład parafii wchodzą mieszkańcy następujących osiedli, tradycyjnie zwanych również rolami. W Krzczonowie, są to: Bryle, Cyrla, Dziejce, Gracze, Grygi, Hanuszki, Jamrozy, Korzenie, Leśni, Morgi, Ostoje, Pachury, Pawliki, Pierony, Proszki, Proszkowce, Raki, Rusnaki, Sabały, Spyrki, Tajs, Wójtowce, Wróble, Zagrody, natomiast w Zawadce: Janicki, Jaworzyny, Kortarby, Kobiałki, Mosne, Muchy, Oleksy, Pękale, Tajs.

Cytaty

Wolę być z Bogiem i niech osądza mnie świat, niż trzymać ze światem, żeby osądził mnie Bóg

 

Boże, który nikogo nie odrzucasz, ale litościwie przebaczasz nam grzechy, wejrzyj na pokorne prośby, które do Ciebie zanosimy za przyczyną św. Stanisława, Biskupa i Męczennika - oświeć nasze serca i umocnij wolę, abyśmy zdołali wypełnić Twoje przykazania. Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen.